Đến tháng 08/2002 cả nước đã phát hiện được hơn 48.000 trường hợp nhiễm HIV/AIDS, đây chỉ là phần nổi của đại dịch này tại Việt Nam. Do chưa có điều kiện thống kê, kiểm soát đầy đủ, cùng nhận thức của người dân còn hạn chế nên số đối tượng nhiễm HIV/AIDS hiện nay lớn hơn nhiều lần số thống kê được. Nguy cơ phát triển căn bệnh này trong cộng đồng không chỉ từ nạn tiêm chích ma túy, mại dâm mà chúng ta đang phải đối mặt với nguy cơ lây lan đại dịch này từ chính những đối tượng bị nhiễm HIV/AIDS. Số người nhiễm HIV/AIDS tăng nhanh ở một số địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ, Hải Phòng, Khánh Hòa....

            Nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS thường trực ở tất cả mọi người, mọi đối tượng, nhất là ở các đối tượng đã bị nhiễm HIV/AIDS. Do sự hạn chế kiểm soát, quản lý của các cơ quan chức năng cùng sự thiếu điều chỉnh kịp thời của các văn bản pháp lý với những đối tượng này, nên nguy cơ lây nhiễm từ chính những đối tượng bị nhiễm HIV/AIDS hiện đang ở mức báo động. Có thể nói, chưa bao giờ nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS gần với chúng ta như vậy. Nhìn vào độ tuổi nhiễm HIV/AIDS : từ 16 đến 35 tại các Trung tâm cai nghiện, chữa trị căn bệnh này có thể thấy rõ những nguy cơ lây tiềm ẩn, sự bùng phát, lây lan trong xã hội nếu chúng ta không có sự kiểm soát toàn diện các đối tượng này.

            Ông Quốc Ân - Phó Văn phòng Ủy Ban Phòng Chống HIV/AIDS : Thực trạng HIV/AIDS ở Việt Nam rất đáng lo ngại và số đối tượng tăng từ 20 đến 30%/năm. Rõ ràng HIV/AIDS ở độ tuổi 36 trở lại là rất lớn, thậm chí HIV/AIDS lan rộng đến tận vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Đến tháng 7 vừa rồi, ngoài đảo Bạch Long Vỹ đã phát hiện trường hợp nhiễm HIV.

            Câu lạc bộ Bạn Giúp Bạn thành phố Hồ CHí Minh là mô hình quản lý các đối tượng nhiễm HIV/AIDS thành công. Ở đây, các đối tượng có thể chăm sóc, giúp đỡ nhau về sinh hoạt, sức khoẻ, tạo việc làm phù hợp, đồng thời giúp đỡ, tư vấn cho nhau về hiểm hoạ HIV/AIDS, cảnh báo cộng đồng, đặc biệt là lớp trẻ trước những nguy cơ lây nhiễm của đại dịch này. Tuy nhiên, mô hình "Bạn giúp bạn" chỉ tập hợp được số ít đối tượng và chưa được triển khai sâu rộng ở các địa phương (Dù có điều đáng buồn là sự liên kết của các nhóm chưa được rõ nét và sâu sắc).

            Nghị định 20/CP quy định, đối tượng nhiễm HIV/AIDS sau khi được điều trị bắt buộc tại các Trung tâm chữa bệnh được giao cho gia đình, chính quyền địa phương quản lý trong 12 tháng. Nếu địa phương có kinh phí, việc quản lý, giúp đỡ đối tượng hoà nhập rất tốt, còn không có kinh phí thì chỉ là thủ tục. Sau 12 tháng, việc quản lý đối tượng này lại không quy định cụ thể cho cơ quan chức năng nào. Thực tế, đối tượng nhiễm HIV/AIDS sau khi rời khỏi các trung tâm điều trị bắt buộc không quay về với gia đình cộng đồng mà quay trở lại con đường cũ, sống lang thang, tự do ngoài xã hội cùng với nguy cơ lây lan tiềm ẩn chiếm số lượng khá lớn. Đây là vấn đề bất cập và bức xúc nhất trong quản lý đối tượng nhiễm HIV/AIDS hiện nay. Làm thế nào để họ được tạo điều kiện chung sống trong cộng đồng nhưng không ảnh hưởng đến sức khoẻ và lợi ích chung của cộng đồng ?! Quản lý đối tượng này theo hình thức như thế nào ?! Rất nhiều học viên tại các trung tâm 05, 06 nghĩ rằng mình bị nhiễm HIV/AIDS cũng đồng nghĩa với việc bị cộng đồng loại bỏ.

            Một học viên nữ : em cũng biết là mình bị nhiễm, còn sống ngày nào thì hay ngày đó, còn về với cộng đồng thị họ coi thường mình thì mình tủi lắm, họ ghê tởm mình.

            Sự thiếu quản lý của ngành chức năng, do chính sách với đối tượng nhiễm HIV/AIDS khi hoà nhập cộng đồng không phù hợp với thực tế đã để lại những hậu quả khôn lường cho nhiều gia đình và xã hội, đồng thời làm tăng đối tượng lây nhiễm. Phần lớn người nhiễm HIV/AIDS cùng gia đình họ đều có tâm lý lo sợ bị kỳ thị hoặc bị phân biệt đối xứ dẫn đến những hành vi cực đoan, tiêu cực. Hiện tượng này khá phổ biến ở những vùng nông thôn trình độ dân trí hạn chế như đồng bằng Bắc bộ và đồng bằng Sông Cửu Long. Theo điều tra của bộ lao động thương binh và xã hội, trên 80% đối tượng nhiễm HIv tái nghiện sau qua trình điều trị bắt buộc tại các trung tâm cai nghiện. Mặt khác, không ít đối tượng do bị gia đình, cộng đồng hắt hủi dẫn đến hiện tượng cực đoan, quá khích, không phòng ngừa hoặc cố ý tạo thêm sự lây lan trong xả hội. "Hoà nhập cộng đồng" với nhiều học viên là cụm từ mơ hồ bởi nhiều người đã nỗ lực, cố gắng trở về với cuộc sống bình thường sau khi được cai nghiện, điều trị, nhưng chính những tác động khách quan của cộng đồng đã đào sâu hố ngăn cách.

                                         Người nhiễm HIV/AIDS có thể sống được từ 10 đến 15 năm. Trong thời gian này họ vẫn có đầy đủ sức lao động. Nhưng cái khó là trong cộng đồng là không phải ai cũng chấp nhận họ. Về với đời thường là chặng đường cực kỳ khó khăn của những người bị nhiễm HIV/AIDS, trong khi nguy cơ trở lại con đường nghiện hút, tiêm chích ma túy tội lỗi lại quá rộng mở. Nhiều đối tượng sau này khi ra khỏi các trung tâm cai nghiện, điều trị bắt buộc, do không có việc làm nên quay trở lại con đường cũ. Vậy họ trở thành những kẻ đi gieo rắc căn bệnh trên qua hoạt động mãi dâm, tiêm chích ma túy cho những người khác trong xã hội. Do không quản lý được, nên nhiều đợt truy quét, không ít đối tượng bị bắt đi bắt lại, phải điều trị bắt buộc nhiều lần tại các trung tâm cai nghiện đã có hiện tượng quậy phá, gây rối nghiêm trọng tại đây. Thậm chí một số đối tượng có những hành vi tiêu cực như dùng dụng cụ tiêm chích đi trấn lột học viên khác và làm vũ khí chống lại cơ quan chức năng....

            Nguy cơ lây nhiễm và gia tăng đối tượngn HIV/AIDS đang là thách thức lớn cho cộng đồng. Viện Xã hội học - Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia cảnh báo : Trên 17 triệu người Việt Nam đang đối mặt với vấn nạn ma túy, mãi dâm, nhiễm HIV/AIDS. Trong thời gian tới, chính quyền, cơ quan chức năng các địa phương cần đẩy mạnh chương trình xã hội hoá công tác phòng chống và quản lý đối tượng HIV/AIDS, ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ gia tăng lây nhiễm HIV/AIDS, xây dựng một môi trường sống lành mạnh./.