AIDS là tên gọi tình trạng bệnh do bị nhiễm phải HIV trong đó cơ thể không còn sức chống đỡ bệnh tật khiến cho bệnh tật mặc sức tàn phá cơ thể cuối cùng dẫn đến tử vong. Về mặt tên gọi thì từ AIDS là tên gọi vắn tắt của tên bệnh đầy đủ bằng tiếng Anh còn SIDA là từ tiếng Pháp mà dịch ra tiếng Việt là Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải.

Dù chỉ mới phát hiện gần đây vào năm 1981 ở Mỹ, bệnh AIDS đã nhanh chóng lan ra khắp thế giới và trở thành một đại dịch của thế kỷ 20. Hiện nay mọi người đều công nhận rằng đây là một bệnh nguy hiểm nhất, hơn tất cả các loại bệnh khác vì :

- AIDS gây chết người, chưa có thuốc chữa, chưa có thuốc ngừa

- Lây lan âm thầm

- Lây lan khó kiểm soát trong một số trường hợp, hoàn cảnh:

+ Thiếu thông tin: những vùng sâu, xa, một số đối tượng không có điều kiện tiếp xúc với thông tin (những người mù chữ, nghèo, lam lũ)

+ Tập quán, thói quen, sự nghiện ngập

+ Áp lực kinh tế

- Tình trạng nhiễm gây ra nhiều khủng hoảng tâm lý, có thể bị kỳ thị, phân biệt đối xử

- Ảnh hưởng trầm trọng cho :

+ Gia đình : mất mát người thân, con cái mồ côi, người già không nơi nương tựa, tình cảm gia đình đổ vỡ...

+ Đất nước : gây nhiều tổn thất về kinh tế, xã hội...

+ Giống nòi: suy yếu thậm chí diệt vong.

Cho đến nay 61 tỉnh thành của cả nước đều đã phát hiện có người nhiễm HIV trong đó tốc độ lây nhiễm HIV đang ngày càng tăng. Tính đến 09/06/2000 cả nước đã phát hiện 20.378 trường hợp nhiễm HIV trong đó 3.598 bệnh nhân AIDS và 1.851 bệnh nhân trong số này đã tử vong. Các con số tương ứng của TP. Hồ Chí Minh là: 3.789 nhiễm HIV, 998 bệnh nhân AIDS và 461 tử vong. Đặc biệt tỉ lệ người nhiễm trẻ tuổi và người nhiễm là nữ ngày càng cao. Nếu năm 1993, người nhiễm HIV/AIDS ở lứa tuổi từ 20-29 là 13,7% thì đến năm 1999 là 42,4%. Riêng độ tuổi từ 15-19 năm 1993 là 1,5% đến năm 1999 đã tăng lên 2,7%. AIDS hiện nay đã là một mối đe dọa thật sự đối với mọi người đặc biệt là giới trẻ.

HIV là chữ viết tắt của tên tiếng Anh loại siêu vi trùng (hay vi rút) gây ra bệnh AIDS.

Thường ngày, con người sống giữa vô số những mầm bệnh độc hại sẵn sàng gây bệnh cho cơ thể như: vi trùng, vi rút, vi nấm, ký sinh trùng và cả một số tế bào ung thư sinh sản lẻ tẻ trong cơ thể. Tuy nhiên cơ thể cũng có một hàng rào phòng vệ rất hiệu quả khiến cho phần lớn các tác nhân đó không thể gây bệnh được. Đó chính là các bạch cầu có trong máu giữ nhiệm vụ tuần tra và khi phát hiện mầm bệnh sẽ chiến đấu tiêu diệt mầm bệnh, bảo vệ cơ thể.

Khi xâm nhập vào cơ thể người, HIV tấn công vào các bạch cầu có nhiệm vụ chỉ huy và điều khiển toàn bộ hệ thống bạch cầu của cơ thể. Sau một thời gian, khi các bạch cầu này đã bị tiêu diệt nhiều, khả năng chống đỡ bệnh tật của cơ thể bị suy giảm trầm trọng, cơ thể như một khung thành bỏ ngỏ không còn được bảo vệ sẽ bị các mầm bệnh thừa cơ hội tấn công, sinh ra nhiều chứng, nhiều bệnh nguy hiểm dẫn đến cái chết.

- Giai đoạn đầu, còn gọi là thời kỳ nhiễm HIV không triệu chứng, là giai đoạn cơ thể con người đã bị HIV xâm nhập và sinh sôi nảy nở nhưng chưa tấn công mạnh hệ miễn dịch của cơ thể. Vì vậy, trong thời gian này hệ miễn dịch vẫn còn hoạt động được nên người bị nhiễm HIV bề ngoài vẫn hoàn toàn bình thường, chưa có dấu hiệu nào của bệnh, do đó chưa gọi là mắc bệnh AIDS, tuy rằng lúc này họ đã có khả năng lây truyền HIV sang người khác.

- Giai đoạn trung gian: Sau một thời gian trung bình từ 5-10 năm ở người nhiễm HIV sẽ bắt đầu xuất hiện những triệu chứng như mệt mỏi, sụt cân, sốt, đổ mồ hôi ban đêm, nổi hạch, đẹn miệng, tiêu chảy... Các triệu chứng này thường kéo dài hoặc tái đi tái lại, báo hiệu tình trạng sức chống đỡ bệnh tật của cơ thể đã bắt đầu suy sụp. Giai đoạn này có thể kéo dài vài năm, cũng có khi ngắn hơn, khoảng vài tháng hoặc có khi không có.

- Cuối cùng là giai đoạn AIDS là giai đoạn mà các bạch cầu giữ nhiệm vụ chỉ huy đã bị tiêu diệt nhiều, cơ thể không còn chống đỡ được các mầm bệnh tấn công. Người bệnh dễ dàng mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm màng não, viêm phổi, viêm ruột hoặc ung thư như ung thư hạch, ung thư mạch máu, ung thư cổ tử cung... Ngoài ra HIV còn tấn công vào hệ thần kinh làm cho bệnh nhân bị lú lẫn, bại liệt... Có một số thuốc chống vi-rút được dùng trong giai đoạn này nhưng chỉ giúp kéo dài sự sống thêm vài năm chứ không trị dứt được bệnh. Thông thường nếu không dùng thuốc đặc trị gì người bệnh sẽ không sống quá 2 năm kể từ khi chuyển sang giai đoạn AIDS.

Những yếu tố sau có thể làm bệnh mau xuất hiện ở người đã bị nhiễm HIV do đó cần tránh để kéo dài hơn thời kỳ không triệu chứng: Tiếp xúc thêm nhiều lần với HIV, Dùng ma túy, rượu, thuốc lá, Bị các bệnh nhiễm trùng, Mang thai.

HIV chỉ lây qua 3 đường :

1. Qua quan hệ tình dục đồng giới hoặc khác giới với người đã nhiễm HIV.

2. Qua đường máu:

- Truyền máu có nhiễm HIV

- Dùng chung các vật dụng châm chích, rạch da dây dính máu (thấy rõ hoặc không thấy rõ) với người nhiễm HIV mà chưa khử trùng đúng cách

- Bị dây dính trực tiếp máu của người nhiễm HIV lên vết thương

3. Mẹ bị nhiễm HIV truyền qua cho con lúc mang thai, khi sinh nở và một phần nhỏ khi cho bú (tỉ lệ lây truyền tổng cộng khoảng 30%).

HIV không thể lây truyền qua những tiếp xúc thường ngày như bắt tay, ngồi cạnh nhau, nói chuyện, ôm hôn xã giao, ở chung nhà, làm việc chung phòng, học chung lớp, ăn uống chung mâm, chung ly chén, dùng chung điện thoại, nhà vệ sinh, tắm chung hồ bơi. Ho, hắt hơi, muỗi rệp chích cũng không lây HIV.

Vì người nhiễm HIV ở giai đoạn đầu chưa có dấu hiệu gì nên nếu chỉ nhìn bề ngoài thì không thể biết được, thậm chí cả đến bản thân người nhiễm cũng có thể không biết mình đã nhiễm. Chỉ có thể phát hiện bằng xét nghiệm HIV.

Tuy nhiên xét nghiệm có đặc điểm là vào thời kỳ đầu mới nhiễm kéo dài từ 2 tuần đến 3 tháng, có khi đến 6 tháng, xét nghiệm chưa phát hiện được. Do đó cần chú ý một số điểm:

- Chỉ nên làm xét nghiệm cách lúc nghi bị lây khoảng 3 tháng.

- Nếu lúc 3 tháng làm xét nghiệm kết quả âm tính thì 3 tháng sau cần làm lại một lần nữa nếu muốn biết kết quả chắc chắn.

- Không quan hệ tình dục

- Chung thủy với một người bạn tình không bị nhiễm

- Dùng bao cao su đúng cách khi quan hệ tình dục với người không biết rõ hoặc đã biết rõ bị nhiễm HIV.

- Truyền máu đã được kiểm tra HIV (ngành y tế chịu trách nhiệm kiểm tra)

- Dùng riêng các vật dụng có thể dây dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo, kim, ống chích v.v...

- Đối với những dụng cụ dây dính máu phải dùng chung với người khác như các dụng cụ trong y khoa, phải khử trùng đúng cách trước khi dùng

- Tránh để máu có nhiễm hoặc nghi bị nhiễm tiếp xúc với vết thương.

Hiện tại có một số biện pháp có thể làm giảm tỉ lệ lây truyền từ mẹ sang con như dùng thuốc AZT, mổ bắt con... tuy nhiên cũng không thể ngăn hoàn toàn sự lây. Tất nhiên không mang thai thì không lây nhưng quyết định cuối cùng là tùy thuộc vào chính người mẹ.

11. Khử trùng đúng cách là thế nào ?

- Đối với kim, ống chích và các dụng cụ xuyên da khác, loại làm bằng thủy tinh hoặc kim loại cần đun sôi liên tục trong 20-30 phút tính từ lúc bắt đầu sôi. Chú ý các loại kim và ống chích bằng nhựa không thể khử trùng để dùng lại được.

- Đối với các vật dụng như quần áo, chăn màn... dây dính máu người nhiễm HIV, cần ngâm trong dung dịch sát trùng (1 phần nước Javel đặc với 9-10 phần nước) trong 20 phút.

Người bị nhiễm HIV/AIDS thường có những chấn động nặng về tâm lý. Do đó họ rất cần sự hỗ trợ về tinh thần. Ở nhiều nơi đã xảy ra những chuyện đau lòng do kỳ thị và ruồng rẫy người bị nhiễm HIV/AIDS. Vì vậy, điều đầu tiên là không nên rêu rao về bệnh tật của họ, một việc làm không những không giúp ích gì cho người bệnh mà còn làm cho họ thêm đau khổ tuyệt vọng. Người nhiễm HIV vẫn còn có thể sống và làm việc trong thời gian dài khi bệnh chưa phát ra. Ta nên tôn trọng và quan tâm đến họ. Quan tâm nhưng không phải tỏ ra thương hại hoặc phê phán. Nên trò chuyện, lắng nghe, khuyến khích và khơi dậy những ý muốn tốt nơi họ, giúp họ xóa bớt đi nỗi buồn và sống có ít cho gia đình và xã hội, tránh các hành động có thể lây bệnh cho người khác.

Đối với bệnh nhân đã bị AIDS, nếu bị nhiễm trùng nặng như tiêu chảy, viêm phổi... thì cần đưa vào bệnh viện điều trị. Khi đã bớt bệnh nên đưa về nhà vì ở nhà người bệnh sẽ đỡ thấy cô đơn trống trải đồng thời cũng giúp tránh lây thêm những bệnh nhiễm trùng khác. Không cần và cũng không nên xa lánh bệnh nhân AIDS vì AIDS không lây qua những tiếp xúc thông thường. Chú ý khử trùng tất cả vật dụng dính máu hoặc dịch tiết của bệnh nhân bằng nước Javel, mang găng khi chăm sóc vết thương có máu hoặc dịch tiết. Ngoài ra chăm sóc tùy theo các bệnh cơ hội mà bệnh nhân mắc.